SunucumWEB
Güvenlik

Linux sunucuda zararlı yazılım taraması: ClamAV ve rootkit hunter kullanımı

Bu rehberde Linux sunucunuzda ClamAV ile zararlı yazılım taraması yapmayı, web dizinlerini güvenle karantinaya almayı, düzenli tarama için cron görevi kurmayı ve rkhunter ile rootkit kontrolünü anlatıyoruz. Yanlış pozitifleri ayırt etme yöntemleri de dahil.

SunucumWEB Ekibi6 dk okuma
Linux sunucuda zararlı yazılım taraması: ClamAV ve rootkit hunter kullanımı
İçindekiler
  1. Linux sunucuda zararlı yazılım taraması neden gerekli?
  2. ClamAV ile temel tarama: kurulum ve web dizinlerini tarama
  3. ClamAV nedir ve ne zaman kullanılır?
  4. Kurulum ve virüs veritabanı güncelleme
  5. Web dizinini tarama
  6. Kök kullanıcı kitlerini ve sistem dosyalarını rkhunter ile denetleme
  7. rkhunter neyi denetler?
  8. Kurulum ve güncelleme
  9. Denetim başlatma
  10. Tarama sonuçlarını yorumlama, sık hatalar ve otomasyon
  11. Sonuçları değerlendirme
  12. Sık yapılan hatalar
  13. Taramaları otomatikleştirme

Linux sunucuda zararlı yazılım taraması: ClamAV ve rkhunter kullanımı

Bir sabah siteye girmeye çalışan kullanıcılar tarayıcıda kırmızı bir güvenlik uyarısı görür. Hosting panelinde tarihi belli olmayan index.php dosyaları, WordPress kurulumunda tanımadığınız .php scriptleri belirir. Linux sunucu kullanıyorsanız bunun size olmayacağı varsayımı yanıltıcıdır. Zayıf bir SSH parolası, güncellenmemiş bir eklenti veya ele geçirilmiş bir FTP hesabı üzerinden sunucuya zararlı dosya bulaşabilir.

Zararlı dosyanın sunucuya ne zaman girdiğini kestirmek çoğu zaman güçtür. Bu yüzden yalnızca olay sonrası değil, belirli aralıklarla tarama yapmak gerekir. Aşağıda ClamAV ve rkhunter araçlarıyla Linux sunucuda zararlı yazılım taraması yapmayı, sonuçları değerlendirmeyi ve tekrarlayan taramaları otomatikleştirmeyi bulabilirsiniz.

Linux sunucuda zararlı yazılım taraması neden gerekli?

Linux sunucular, masaüstü sistemlerden farklı bir tehdit modeline sahiptir. Saldırgan genellikle işletim sistemini çökertmek yerine web sayfasına zararlı JavaScript ekler, e-posta gönderir, phishing sayfası barındırır veya sunucuyu bot ağına dahil eder. Amaç çoğunlukla uzun süre fark edilmeden sistemde kalmaktır.

En sık karşılaşılan bulaşma yolları şunlardır: güncellenmemiş bir WordPress eklentisi veya temasındaki bir açık, ele geçirilen bir FTP kullanıcısı, zayıf bir SSH parolası, dosya yükleme formundaki eksik doğrulama. Saldırgan bu yollardan biriyle sunucuya sızdıktan sonra web dizinlerine çalıştırılabilir scriptler bırakabilir. Bu scriptler tarayıcıda zararlı kod görünmesine, e-posta kuyruğunun şişmesine veya arama motorlarında sitenin zararlı olarak işaretlenmesine neden olabilir.

WordPress tabanlı bir sitenin saldırıya uğradığını gösteren belirtileri ayrıca WordPress siteniz hacklendi mi? Belirtiler ve temizleme adımları yazısında bulabilirsiniz.

Buradaki komutlar için sunucuya root veya sudo yetkisine sahip bir kullanıcıyla SSH üzerinden bağlanmanız gerekir. SSH bağlantısı kurmayı bilmiyorsanız Linux sunucuda SSH ile bağlanma yazısındaki temel adımları izleyin.

Tarama başlamadan önce güncel yedek alın. ClamAV genellikle dosyalara dokunmaz ancak karantinaya alma veya temizlik aşamasında yanlış müdahale siteyi erişilemez hale getirebilir. Kendi VDS veya dedicated sunucunuzu yönetiyorsanız bu yedek, geri dönüş için en güvenilir noktadır. SunucumWEB üzerindeki VDS ve dedicated sunucu kullanıcıları bu komutları doğrudan kendi sunucularında uygulayabilir.

ClamAV ile temel tarama: kurulum ve web dizinlerini tarama

ClamAV nedir ve ne zaman kullanılır?

ClamAV açık kaynaklı ve imza tabanlı bir antivirüs aracıdır. İmza tabanlı olması, bilinen zararlı yazılımların parmak izlerini veritabanında tuttuğu ve dosyaları bu imzalarla karşılaştırdığı anlamına gelir. Linux sunucularda özellikle web dizinlerine yerleştirilen bilinen web shell'lerini, e-posta eklentilerini ve phishing scriptlerini yakalamak için kullanışlıdır.

ClamAV gerçek zamanlı koruma sağlamaz. Burada anlatılan tarama yöntemi, dosyayı yalnızca siz komut çalıştırdığınızda inceler. Bir dosya oluşturulduğu anda otomatik engelleme beklentisi doğru olmaz.

Kurulum ve virüs veritabanı güncelleme

Debian veya Ubuntu tabanlı bir dağıtımda kurulum için:

sudo apt update
sudo apt install clamav clamav-freshclam

RHEL, AlmaLinux veya Rocky Linux gibi bir dağıtımda paket yöneticisi farklıdır:

sudo dnf install clamav clamd clamav-update

Paket adları dağıtımın sürümüne ve etkinleştirilen depoya göre değişebilir. Kurulum sırasında hata alırsanız dağıtımınızın güncel paket yönergelerine bakın.

Kurulumdan sonra virüs tanım veritabanını güncelleyin. Tanımlar güncel değilse tarama yeni tehditleri yakalayamaz:

sudo freshclam

freshclam, ClamAV imza veritabanını indirir. Bazı dağıtımlarda freshclam servis olarak arka planda çalışır, bazılarında elle çalıştırmak gerekir.

Web dizinini tarama

Web uygulamalarının bulunduğu dizinleri hedefleyerek başlayın. Debian ve Ubuntu'da varsayılan web kök dizini genellikle /var/www, kullanıcı bazlı hosting düzeninde /home/kullanici/public_html şeklindedir. WordPress sitenizin tam yolunu bilmiyorsanız web sunucusu yapılandırmanıza veya hosting panelinize bakın.

Temel tarama komutu:

sudo clamscan -ri /var/www

Buradaki -r alt dizinleri tarar, -i yalnızca virüs bulunan dosyaları listeler. Büyük dizinlerde tarama uzun sürebilir. SSH oturumunun kopmasını önlemek için komutu tmux veya screen içinde çalıştırabilirsiniz.

Tarama sırasında sunucu yükü artabilir. Üretim saatleri yerine gece çalıştırmak daha uygundur. Büyük dosyalar taramayı yavaşlatıyorsa üst sınır koyabilirsiniz:

sudo clamscan -ri --max-filesize=100M --max-scansize=100M /var/www

Dosyayı doğrudan silmek yerine karantinaya almak daha güvenlidir. Bunun için önce karantina dizinini oluşturun, ardından --move parametresiyle taramayı çalıştırın:

sudo mkdir -p /root/karantina
sudo clamscan -ri --move=/root/karantina /var/www

--move dosyayı silmez, belirttiğiniz dizine taşır. Böylece yanlış pozitif çıkarsa dosyayı geri alabilirsiniz.

Kök kullanıcı kitlerini ve sistem dosyalarını rkhunter ile denetleme

rkhunter neyi denetler?

ClamAV genellikle web dizinlerindeki bilinen zararlı dosyalara odaklanır. rkhunter ise sistem genelinde rootkit, arka kapı, şüpheli binary ve yapılandırma değişikliklerini arar. Sistem komutlarının değiştirilip değiştirilmediğini, gizlenen süreçleri ve bilinen rootkit imzalarını denetler.

Bir web shell'i ClamAV'a yakalanmış olabilir. Ancak saldırgan sunucuda kendini gizleyen bir binary yerleştirdiyse rkhunter daha anlamlı sinyal verir.

Kurulum ve güncelleme

Debian veya Ubuntu tabanlı bir dağıtımda:

sudo apt install rkhunter

RHEL, AlmaLinux veya Rocky Linux tabanlı bir dağıtımda:

sudo dnf install rkhunter

Ardından rkhunter'ın kullandığı veri dosyalarını güncelleyin:

sudo rkhunter --update

Temiz bir sistemde ilk kurulum sonrası dosya özellikleri veritabanını da güncellemeniz gerekir:

sudo rkhunter --propupd

Ancak --propupd komutunu yalnızca sistemin temiz olduğundan emin olduğunuzda çalıştırın. Sistem zaten saldırıya uğradıysa, değiştirilmiş bir binary'yi temiz kabul edebilirsiniz.

Denetim başlatma

sudo rkhunter --check --sk

--sk parametresi, denetim sırasında her bölümden sonra Enter tuşuna basma zorunluluğunu kaldırır. Çıktı uzundur. Sonuçları incelemek için log dosyası daha kullanışlıdır:

sudo grep -i warning /var/log/rkhunter.log

Uyarıların tamamı zararlı anlamına gelmez. Örneğin /usr/bin/ps değişmiş uyarısı, paket güncellemesi sonrası normal olabilir. Aynı gün yapılan sistem güncellemelerini kontrol edin. Şüpheli bir binary listelendiyse dosyayı silmeden önce araştırın.

Tarama sonuçlarını yorumlama, sık hatalar ve otomasyon

Sonuçları değerlendirme

Her iki aracın da ürettiği her uyarı zararlı anlamına gelmez. ClamAV bazen obfuscated JavaScript veya şifrelenmiş yedek dosyalarını yanlış işaretleyebilir. rkhunter ise güncelleme sonrası değişen sistem dosyaları için uyarı verebilir.

İşaretlenen dosyayı silmeden önce yolunu, dosya sahibini ve son değişiklik zamanını inceleyin. WordPress çekirdeğinde olmayan, uploads veya cache dizininde duran .php dosyaları öncelikli şüphelidir. Aşağıdaki komut son 7 günde değişen PHP dosyalarını listeleyerek manuel inceleme için dar bir liste sunar:

find /var/www -type f -name "*.php" -mtime -7

İnceleme sonrasında dosyayı karantinaya almak veya silmek yerine önce yedekten karşılaştırma yapın. Saldırının hangi açıktan girdiğini bulmadan yalnızca dosyayı silerseniz kısa süre sonra aynı dosya yeniden oluşabilir.

Sık yapılan hatalar

  • Tarama öncesi yedek almamak: Yanlış karantina veya silme işleminden dönüş zorlaşır.
  • Virüs veritabanını güncellemeden tarama yapmak: ClamAV bilinen yeni bir zararlıyı gözden kaçırabilir.
  • Her uyarıyı doğrudan silmek: Sistem binary'sini silmek sunucuyu bozabilir.
  • Sadece tarama yapıp güvenlik açığını kapatmamak: Eklenti, tema veya parola açığı duruyorsa yeniden bulaşma olur.
  • Tüm diski üretim saatinde taramak: Yüksek I/O nedeniyle site yavaşlayabilir.
  • Kök kullanıcı kiti taramasını ilk kurulumda --propupd ile temiz kabul etmek: Sistem zaten kirliyse temiz imza alınmış olur.

Taramaları otomatikleştirme

Manuel tarama unutulabilir. cron ile gece saatlerinde düzenli ClamAV taraması ve haftalık rkhunter denetimi planlayabilirsiniz.

crontab düzenlemek için:

sudo crontab -e

cron içinde tam yol kullanmak gerekir. Yolları öğrenmek için:

command -v clamscan
command -v rkhunter

Ardından örnek bir zamanlama ekleyebilirsiniz:

10 3 * * * /usr/bin/clamscan -ri /var/www --log=/var/log/clamav/www-tarama.log
30 4 * * 0 /usr/bin/rkhunter --check --sk --rwo > /var/log/rkhunter-haftalik.log 2>&1

İlk satır her gece 03:10'da web dizinini tarar ve sonucu log dosyasına yazar. İkinci satır her hafta Pazar 04:30'da rkhunter çalıştırır. Buradaki /usr/bin/clamscan ve /usr/bin/rkhunter yolları dağıtıma göre değişebilir; command -v çıktısına göre düzenleyin.

ClamAV taramasının logunu düzenli kontrol edin. Sadece log oluşturmak yetmez. Infected files satırı sıfırsa temiz bir tarama yapılmış demektir. Sıfırdan farklıysa ilgili dosyaları tek tek gözden geçirin.

Tarama temiz çıksa bile sunucudaki yazılımları güncellemek, SSH parolalarını değiştirmek ve WordPress tarafındaki eklentileri denetlemek gerekir. Zararlı dosya bulunmasa da zayıf bir nokta varsa tarama yalnızca anlık bir fotoğraf sunar.

  • #clamav
  • #linux sunucu güvenliği
  • #zararlı yazılım tarama
  • #rootkit hunter
  • #rkhunter
  • #chkrootkit
  • #web dizin taraması

Sıkça sorulan sorular

ClamAV taraması sunucuyu yavaşlatır mı?

Tarama, özellikle büyük dosyalar ve yoğun disk erişimi sırasında CPU ve I/O yükü yaratabilir. Kaynak kullanımını sınırlamak için tarama komutunu nice ve ionice ile düşük öncelikle çalıştırabilir veya taramayı gece gibi düşük trafik saatlerine planlayabilirsiniz. Ayrıca --max-filesize gibi seçeneklerle çok büyük dosyaları atlayabilirsiniz.

ClamAV bir dosyayı yanlış pozitif olarak işaretledi, ne yapmalıyım?

Önce dosyayı inceleyin; dosya türünü, kaynağını ve değişiklik geçmişini kontrol edin. Orijinal paketten yeniden kurulum yaparak veya güvenilir bir kaynaktan dosyayı geri yükleyerek doğrulama yapın. Gerçekten yanlış pozitif olduğunu düşünüyorsanız tarama komutuna --exclude parametresi ekleyerek istisna tanımlayın, ancak bunu sürdürülebilir bir yapılandırma dosyasında tutun.

rkhunter her çalıştığında uyarı veriyor, bu sunucum saldırıya uğradı anlamına mı gelir?

Hayır, rkhunter genellikle sistemdeki meşru değişiklikler nedeniyle uyarı üretir. Özellikle paket güncellemeleri sonrasında dosya bütünlük veritabanını güncellemek için 'rkhunter --propupd' komutunu çalıştırmak birçok uyarıyı çözer. Yine de her uyarıyı dikkatle incelemek ve şüpheli görünenleri araştırmak gerekir.

Chkrootkit yerine rkhunter mi kullanmalıyım?

İkisi de farklı imza ve yöntemlere sahip olduğu için birlikte kullanılması daha kapsamlı bir kontrol sağlar. rkhunter daha fazla yapılandırma seçeneği sunarken chkrootkit daha basit bir tarama yapar. Her iki aracı da düzenli olarak çalıştırmak ve sonuçları birlikte değerlendirmek güvenli yaklaşımdır.

SunucumWEB Ekibi

Yazar

SunucumWEB Ekibi

Teknik Ekip

SunucumWEB altyapı ve destek ekibi; hosting, sunucu ve web teknolojileri üzerine deneyimlerini paylaşıyor.

İlginizi çekebilir

Bülten

Yeni yazılardan haberdar ol

Yeni bir rehber yayınladığımızda ya da kampanya başladığında haber verelim.

Her e-postanın altında abonelikten çıkma bağlantısı var.

Bugün başlayın, farkı hemen hissedin

Dakikalar içinde kurulum, ilk 7 gün içinde haklı nedenle iade imkânı.

Altyapımız

cPanel logosu
LiteSpeed logosu
CloudLinux logosu
Imunify360 logosu
JetBackup logosu
Softaculous logosu
VMware logosu
Intel logosu

Hayatta en hakiki mürşit ilimdir, fendir.

Mustafa Kemal Atatürk imzası